Powrót do: IAiU PŁ Zakład Historii

Turyn krajobraz architektoniczny

TORINO, łac. Augusta Taurinorum. Od 1046 posiadłość dynastii sabaudzkiej; 1563 - stolica Księstwa Sabaudii (wtedy 20 tys. mieszk.); II poł. XVII w. - plan regulacji i rozbudowy miasta (arch. Vitozzi i Castellamonte); 1720-1860 stolica Królestwa Sardynii (1-szy monarcha: Vittorio Amedeo II de Savoia); 1861-64 - stolica Królestwa Włoch.

Ok. 1 mln mieszkańców, aglomeracja: ponad 2 mln.

Jacek Wesołowski

	Struktury antyczne i średniowieczne
	nadejdą przy jakiejś następnej okazji
	Okolice Castello
	Widok okolic Piazza Castello. Castello (Zamek) to czerwony gmach z wieżami po prawej w głębi. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Wieże Zamku w perspektywie Via dell'Accademia delle Scienze. W oddali skrzydło Prefektury, zamykające Piazza Castello od północy, połączone z Pałacem Królewskim. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Palazzo Madama (Filippo Juvara, 1718-21) to właściwie trakt pomieszczeń doczepiony do Zamku od strony monumentalnego przedpola Palazzo Reale (Pałacu Królewskiego). fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Piazza Castello niemal w całości otaczają arkady. Te od południa, zdaje się XVIII-wieczne, są zabudowane kioskami i gablotami także od ulicy (strona lewa). fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Fascynujący "kąt wewnętrzny" placu, z arkadami i przejazdem dla ulicy. Od tyłu skrzydło Prefektury nie jest tynkowane. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Podcienia
	Układ podcieni na planie miasta. Podcienia powstawały od XVII po XX w. jako wyraz jednej wielkiej wizji miasta, nakreślonej przez architektów baroku. Podziwu godna konsekwencja w działaniu urbanistycznym. Nadto na rysunku można prześledzić inne elementy miejskiej struktury - takie jak geometryczne place z dominantami oraz prostokreślne zadrzewione aleje - zwykle trójjezdniowe. Rys.: © Jacek Wesołowski, 2000
	Via Po (czyli ulica Padańska) to jedna z dwóch pierwszych osi (XVIII w.) wyposażonych w ciągłe podcienia. Spojrzenie od Piazza Castello: ulica kończy się rozległym placem, na którego zamknięciu - po drugiej stronie Padu - stoi okrągły kościół Gran Madre di Dio. fot.: © Jacek Wesołowski, 2000
	Piazza Vittorio Veneto na zakończeniu Via Po. Też obudowany jednolitymi fasadami o podcieniach w nieprzerwanym rytmie serlian (część elewacji na zdjęciu przesłonięta rusztowaniem). Na zielonym wzgórzu widoczny Kościół Kapucynów. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	XVIII-wieczne podcienia przy Piazza San Carlo - na drugiej z głównych osi barokowych - także rozwiązane w formie serliany. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Via XX Settembre przy Dworcu Porta Nouva (za skrzyżowaniem). Unikatową cechą turyńskich podcieni jest przechodzenie w poprzek prostopadłych ulic. Takich miejsc jest zapewne kilkanaście. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Corso Vittorio Emanuele II. Podcienia z przełomu XIX i XX w. na skrzyłowaniu z Via Lagrange. Skrzyżowania w perspektywie arkad rozpoznajemy po sygnalizatorach ulicznych. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Pasaż handlowy na przedłużeniu Via Viotti (na lewo). Spojrzenie z pasażu na podcienia Piazza San Carlo (na prawo). fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Ten sam pasaż. Wejścia do klatek schodowych mieszkań. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Via Micca. Kamienica z podcieniami z początku XX w. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Viale Partigiani. Dekoracyjna brama będąca w istocie wiaduktem dla parkowej alei Giardino Reale (Ogrodu Królewskiego). fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Ulice i place
	Via Montebello - Via San Massimo widziane z galerii Mole Antonelliana. Turyn jako miasto barokowe to miasto prostych ulic, najczęściej całkiem wąskich. Poprzecznie przechodzący podcień widoczny przy skrzyżowaniu z Via Po. Widoczny fragment jednego z licznych placów: Piazza Carlo Emanuele II z kopułowym kościołem. Zastanawia gęstość i kompletność zabudowy. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Via Mazzini widziana w kierunku Piazza Bodoni. Typowa ulica barokowa ma trochę ponad 10 m szerokości. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Pomniki na placach stanowią przyjemne zamknięcia perspektyw ulicznych. Na lewo Via Accademia zamknięta monumentem na Piazza Carlo Emanuele II, na prawo Via Carlo Alberto, zamknięta konnym pomnikiem na placu jego imienia. Dla łodzian kontemplacja zabudowy miasta to prawdziwa uczta: ani jeden narożnik nie padł pod naporem samochodu. Owszem, padł cały kwartał pod budowę parkingu - ale to nie robi wrażenia rozgardiaszu. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	W geometrię uliczną wpisany jest okrągły plac (Largo Montebello) i kilka szerokich alej-bulwarów, obowiązkowo przynajmniej podwójnie zadrzewionych. Widok na Corso San Maurizio. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Corso IV Novembre. Typowy trójjezdniowy układ bulwaru. Tory tramwajowe są z reguły po bokach środkowej jezdni. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Corso IV Novembre. Czasem szpalery są poczwórne, wystarcza miejsca na zielone promenady. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Piazza San Carlo wieczorem każe domyślać się dwóch kościołów flankujących oś ulicy. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Piazza Carlo Alberto. Prostokątny kształt i zieleniec z pomnikiem pośrodku. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Piazza Bodoni. Podobnie, chociaż bez zieleńca. Pod placem podziemny parking. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Piazza Bodoni. Na kawałku zabudowa podcieniowa, uliczka przedziwna - bo ślepa. Zapewne jakieś niedokończone zamierzenie. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Pałace, rezydencje, kamienice
	Palazzo Carignano - fasada. Najbardziej znane dzieło Guarino Guariniego (1679). fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Palazzo Carignano. Na detal nietynkowanej fasady składają się specjalnie formowane ceglane kształtki. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Palazzo Carignano - sień przejazdowa założona została na skomplikowanym planie. Pałac mieści dwie reprezentacyjne klatki schodowe. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Palazzo przy Via Carlo Alberto (Filippo Juvara). Detal fasady. Zwraca uwagę "mięsisty" detal gzymsów, naczółków i obramień okiennych, dobrze prezentujący się w perpektywie wąskiej ulicy. Obecnie Izba Przemysłowo-Handlowa. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Palazzo przy Via Carlo Alberto. Sień na scentralizowanym planie. Widok na podworzec, zamknięty wklęsło-wypukłą formą ścian - na osi fontanna. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Palazzo przy Via Carlo Alberto. Zamknięcie dziedzińca okazuje się parawanowe. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Palazzo przy Via Carlo Alberto. Spojrzenie na ulicę, naprzeciwko ogród innej rezydencji. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Luksusowa kamienica czynszowa przy Corso Vittorio Emanuele II - wschodnia część alei, pierzeja północna. To ona właśnie nie pozwala przedłużyć ślepej ulicy z Piazza Bononi. Widok z Corsa na podworzec. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Taż. Podworzec. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Taż. Klatka schodowa od frontu z szybem windy. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Brama kamienicy czynszowej przy Via Accademia. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Kamienica przy Via XX Settembre. Wtórne umieszczenie windy na klatce schodowej. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Obiekty publiczne
	Hala targowa na Piazza della Repubblica. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Dworzec Porta Nuova. Powstał na miejscu bramy miejskiej, skąd nazwa. Pośrodku długiej fasady łuk dawnej hali peronowej, który zamykał główną oś turyńskiego śródmieścia, dopóki nie zasłoniły go bujnie rozrosłe drzewa placu Carlo Felice. Unikatowy przykład zupełnej inkorporacji hali w fasadzie dworca. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Tenże. Bryła w panoramie miasta. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Tenże. Zachodnia porte-cochère. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Tenże. Dawna hala peronowa przebudowana na westybul. Żelazne dźwigary dachu usunięto, a maswerk rozety przysłania klasycyzujący wystrój. Siła tradycji klasycznej we Włoszech może się równać tylko z Francją. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Mole Antonelliana. Osobliwa kopuła-wieża wyrosła na murach niedokończonej bóżnicy. Obecnie Muzeum Filmu. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Toż. Model przekroju pokazuje windę na taras widokowy zbudowaną bez konstrukcji szybowej, ale funkcjonującą tylko w oparciu o system lin. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Kontynuacja struktury
	Via Valperga przy Via Madama. "Kołnierz" śródmiejski, zabudowany równie zwarcie, co centrum, jest ożywionym fragmentem miasta, zwykle bez oznak zaniedbania. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Widok w kierunku Supergi (Filippe Juvara, 1717-31, pełni rolę mauzoleum królewskiego) ujawnia blokową zabudowę dzielnic zewnętrznych. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002
	Corso Duca degli Abruzzi. Większość zabudowy okresu modernizmu wpisała się jednak w tradycyjny układ uliczno-pierzejowy. Włochy mają tradycję "miejskości" jedną z najsilniejszych w Europie. fot.: © Jacek Wesołowski, 2002